في نفسه أكمل فأمر لا يخفى ، و أمّا أنّه أشدّ إدراكا فأمر أيضا تعرفه بأدنى تأمّل و تذكّر لما سلف بيانه » . مدرك ، هر چه قوى و صاحب سلطه و شوكت باشد ، وجود معلوم و مدرك ، تمامتر و كاملتر مشهود و معلوم مىگردد . و قهرا ادراك ، كامل‌تر و تمام‌تر مىباشد ، لذا نفس ، در مقام صميم ذات و به حسب مرتبهء عالى از وجود ، قدرتش كاملتر و سيطره‌اش تمامتر و قهاريت آن قوىتر است . مقام دانى نفس و قواى نازل آن به حسب نحوهء ادراك ، ضعيف و كثيرى از مدركات آن ، مقهور عوامل خارج از نفس واقع مىشود ، چون سيطرهء نفس در اين مقام ، ضعيف و قدرت